Page 38 - Lykos Dergisi
P. 38
Lykos Dergisi
BÖLÜM 6. SONUÇ
Batı Anadolu’da, bereketli Hermus ovasında, Tmolos dağlarının eteklerinde yer
alan, Ege’yi Türkiye’nin iç kesimlerine bağlayan önemli bir rotanın üzerinde yer alan, altın
kumlu bir nehrin kıyısında doğal savunmaya sahip kalesiyle, Sardes birçok doğal avantajları
ile kutsanmıştır. Şehir MÖ yedinci ve altıncı yüzyıllarda Lidya İmparatorluğu’nun başkenti
halini almaya başlamıştır; Gyges’den Kroisos’a krallar hanedanı Batı Anadolu’yu
fethetmiştir, dünyanın ilk sikkesini darpetmiştir ve Mezopotamya’nın, Mısır’ın, Yunanistan’ın
büyük medeniyetleri ile antlaşmalar yapmışlardır. Kralları, tapınak yaptırmaları ve kıymetli
eserler ile Ephesus, Didyma ve Delphi gibi Yunan mabetlerine tonlarca altın bağışlamaları ile
Yunanlar arasında varlıklarıyla ve cömertlikleriyle efsaneviydiler. Sardes kalesi tarih boyunca
“dünyanın en güçlü yeri” olarak nam salmıştır ve aşağı şehir 20 metre kalınlığında bir güçlü
tahkimat tarafından korunmaktaydı. Sardes kraliyet mezarlığı olan Bin Tepe tümülüsleri
dünyanın en büyükleri arasındadır. Akhaemenid Persler altında (MÖ 547-334), Sardis
Anadolu’nun önemli bir satraplık başkentiydi ve Büyük Krallar Darius ve Kserkes
önderliğindeki Yunanistan istilaları için geçiş noktası olmuştur. Bilinen mezarların birçoğu bu
döneme tarihlenmekte ve 1910-1914 yılları arasında gerçekleştirilen Sardes mezar alanları
kazılarında söz konusu döneme ait, şiKmadtikİısltaanrbınuldAarnkeDolooljiaMyıüzeleri’nde yer alan harikulade
takı örnekleri ortaya çıkarıKlmoıçştıHr. oldingYönetim Kurulu Başkanı,
Sayın Ömer M. KOÇ ’a teşekkür ederiz.
Büyük İskender’in fethinden sonra, Sardes Hellenistik krallıklara dahil edilmiş ve
Selevkos İmparatorluğu’nun batı başkentine dönüştürülmüştür. Muhtemelen bunların
himayesi altında, daha önceki bir kutsal alanın mevkinde büyük Artemis Tapınağı’nın
inşasına başlanmıştır. Ne yazık ki günümüze harabe halinde ulaşmış olan Sardes tiyatrosunun
inşasına ilk kez bu dönemde, bu Anadolulu başkentinin, Hellenistik polise dönüştürülmesi
esnasında başlanmıştır. Şehir Roma barışı altında gelişmiştir, ve Imparatorluk Kültüne ait bir
tapınağa, devasa hamamlara, bir stadyuma, su kemerlerine, ve diğer kamu yapılarına sahip
olmuştur. Vahiyler Kitabı’nda yer alan Asya’nın Yedi Kilisesi’nden biridir, ancak bu döneme
tarihlenen bir kilise binasına henüz rastlanmamıştır. Roma İmparatorluğu’nun Diocletianus’un
altında yeniden organize oluşu esnasında, Sardes Lidya Eyalet başkenti haline gelmiş ve
özellikle MS dördüncü ve beşinci yıllarda gelişim göstermiştir. Sardes’in Geç Roma
sinagogu, antik dünyanın bilinen en büyük sinagogudur. Kentin kiliseleri, şehir surlarının
dışında yer alan bir dördüncü yüzyıl kilisesini, Artemis Tapınağı’na iliştirilmiş bir şapeli ve
38
Lykos Dergisi
